Biblioteka
BIBLIOTEKA
Od dnia 1 stycznia 2026 roku Biblioteka MiIZ PAN przechowuje wszystkie swoje zbiory w nowo wybudowanym magazynie poza Warszawą (Palmiry).
Zamówienia na publikacje realizowane są dwa razy w tygodniu, po uprzednim złożeniu zapotrzebowania osobiście lub drogą mailową na adres: libr@miiz.waw.pl.
Odbiór zamówionych materiałów następuje w Czytelni Biblioteki pod adresem Twarda 51/55, 00-818 Warszawa (parter - pokój 23D).
Godziny otwarcia: od poniedziałku do piątku w godz. 8.30 – 15.30
KONTAKT:
E-mail: libr@miiz.waw.pl, tel. +48 22 69-78-788
Adres: Twarda 51/55, 00-818 Warszawa (parter - pokój 23D)
Kierownik Biblioteki: mgr Katarzyna Lis
Czytelnia/wypożyczalnia międzybiblioteczna: Maria Kościesza
Czytelnia/wymiana i dary wydawnictw/sprzedaż wydawnictw MiIZ PAN: mgr Monika Malcher
Usługi reprograficzne: Paweł Jaros
KATALOGI i ZASOBY ON-LINE
W Bibliotece znajduje się elektroniczny Katalog on-line oraz zdigitalizowane Katalogi kartkowe (alfabetyczny oraz czasopism). Aby uzyskać kompletną informację o zbiorach zaleca się przeszukiwanie obu katalogów.
Katalog on-line (zawiera publikacje, które wpłynęły do Biblioteki od 2012 roku).
Katalogi kartkowe (zawierają publikacje zgromadzone do dnia 31 grudnia 2011 roku).
Zasoby cyfrowe MiIZ PAN udostępnione w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (RCIN)
Biblioteka oferuje również dostęp do kolekcji czasopism elektronicznych oraz bibliograficznych baz danych takich jak np.: BioOne Complete, Oxford University Press Life Sciences, Zoological Record (1864-2015), ICM - Wirtualna Biblioteka Nauki, w tym Elsevier, Springer, Wiley, EBSCO (np. baza Academic Search Ultimate), Web of Science, SCOPUS, Biblioteka Nauki, Nature, Science.
Inne przydatne narzędzia i linki:
NUKAT - Katalog zbiorów polskich bibliotek naukowych: link
Wyszukiwarka czasopism i książek dostępnych w ramach licencji krajowych (WBN): link
Przeglądarka dziedzinowa i wyszukiwarka książek dostępnych w ramach licencji krajowych (WBN): link
Baza Wiedzy MiIZ PAN: link
INFORMACJE OGÓLNE
Biblioteka Muzeum i Instytutu Zoologii PAN jest specjalistyczną biblioteką naukową, gromadzącą literaturę polską i zagraniczną z zakresu zoologii ze szczególnym uwzględnieniem: systematyki, zoogeografii, entomologii, ornitologii, malakologii oraz genetyki i biologii molekularnej.
Od początku swego istnienia księgozbiór Biblioteki gromadzony był w ścisłym związku z kolekcją zoologiczną i służył do opracowań taksonomicznych zwierząt z całego świata. Na przestrzeni przeszło 200 lat zgromadzono fundamentalne dzieła z zakresu zoologii, tworząc tym samym jeden z najwartościowszych polskich księgozbiorów o tematyce przyrodniczej. Wśród zbiorów na szczególną uwagę zasługuje kolekcja czasopism z XIX i XX w., zawierająca wiele kompletnych wydań. Niektóre periodyki gromadzone są nieprzerwanie od początku ich istnienia, np. Journal für Ornithologie od 1853 r., The Auk od 1885 r., Zeitschrift für Saugeterkunde od 1926 r. Natomiast w kolekcji książek, oprócz pierwszych polskojęzycznych dzieł z zakresu zoologii (m.in. Krzysztofa Kluka, Felixa Pawła Jarockiego), znajduje się wiele wydawnictw unikatowych, będących jedynymi egzemplarzami w Polsce, np. Naturgeschichte der Europäischen Schmetterlinge nach systematischer Ordnung. T.1-5 (1788-1794), Entomographia Imperii Russici. T. 1-5 (1822-1851), Die ichneumonen der forstinsecten in forstlicher und entomologischer beziehung. Bd. 1-3 (1844). Dipteres exotiques: nouveaux ou peu connus. T.1-3 (1838-1843).
Szczególnie cenny zbiór stanowi kolekcja starodruków, w tym najstarszy w Bibliotece druk w języku polskim: O ziołach tutecznych y zamorskich y o moczy ich, a ktemu kxięgi lekarskie, wedle regestru niżey napisanego wszem wielmi użyteczne […]” Hieronima Spiczyńskiego z roku 1542.
Aktualnie księgozbiór Biblioteki liczy ponad 231 tysięcy woluminów czasopism, książek, nadbitek oraz zbiorów specjalnych, w tym ponad 300 bieżących polskich i zagranicznych tytułów czasopism.
HISTORIA BIBLIOTEKI
Biblioteka MiIZ PAN jako samodzielna jednostka została utworzona w 1919 roku, jednak historia księgozbioru sięga czasów wcześniejszych i wiąże się z powstaniem w 1819 r. Gabinetu Zoologicznego Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego zwanego również Muzeum Zoologicznym. Porządkowanie oraz opracowanie szybko powiększających się zbiorów naukowych Gabinetu wymagało pozyskiwania fachowego piśmiennictwa. Kolejni kustosze Gabinetu (Feliks Paweł Jarocki, Władysław Taczanowski) poza gromadzeniem okazów zoologicznych, troszczyli się również o systematyczne pozyskiwanie nowych publikacji. Gabinet przechodząc różne zmiany organizacyjne, przetrwał do roku 1919. W tym też roku jego zbiory oraz zbiory powstałego w roku 1887 prywatnego Muzeum Branickich weszły w skład nowopowstałego Narodowego Muzeum Przyrodniczego (1919-1921), które w późniejszych latach zostało przemianowane na Polskie Państwowe Muzeum Przyrodnicze - Dział Zoologiczny (1921-1928) i wreszcie na Państwowe Muzeum Zoologiczne (1928-1953). W roku 1953 PMZ zostało przekształcone w Instytut Zoologiczny Polskiej Akademii Nauk, obecnie Muzeum i Instytut Zoologii PAN.
Należy nadmienić, że księgozbiór Gabinetu gromadzony przez przeszło 100 lat nie został przekazany razem ze zbiorami zoologicznymi do Muzeum. Zatrzymał go Zakład Zoologii Uniwersytetu Warszawskiego. Dopiero w latach 1949-1951 Zakład Zoologii Systematycznej UW w związku z reorganizacją swojej biblioteki przekazał ponad 2 000 woluminów Bibliotece MiIZ PAN. Dużą część tych wydawnictw stanowiły książki, które należały niegdyś do Gabinetu Zoologicznego (ostemplowane pieczątką Gabinetu Zoologicznego Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego).
W 1919 roku zaczątkiem księgozbioru Biblioteki stały się zbiory dzieł prywatnego Muzeum hrabiów Branickich. Zostało ono założone w latach osiemdziesiątych XIX w., kiedy rodzina Branickich wycofała się ze świadczeń na rzecz Gabinetu Zoologicznego z obawy przed wywiezieniem gromadzonych tam zbiorów do Rosji. Po I wojnie światowej Ksawery Branicki przekazał cały zbiór Muzeum wraz z księgozbiorem, na rzecz Narodowego Muzeum Przyrodniczego - Działu Zoologicznego.
W latach 1919-1939 księgozbiór Biblioteki powiększał się bardzo szybko, głównie za sprawą licznych darów napływających z kraju i zagranicy, a także wymiany wydawnictw. Była ona możliwa dzięki wydawaniu przez Muzeum własnych czasopism: Annales Zoologici Musei Zoologici Polonici (1921), Fragmenta Faunistica Musei Polonici Historiae Naturalis (1930), Acta Ornithologica Musei Zoologici Polonici (1933). We wrześniu 1939 r. Biblioteka posiadała 36 768 woluminów. Straty wojenne wyniosły około 1 500 woluminów. W styczniu 1945 roku Państwowe Muzeum Zoologiczne wznowiło swoją działalność, pracę rozpoczęła również Biblioteka.
Naczelna Dyrekcja Bibliotek od roku 1945 przyznała Bibliotece Państwowego Muzeum Zoologicznego prawo przejmowania księgozbiorów zabezpieczonych z dziedziny zoologii. Do wzrostu zasobów przyczyniła się także wznowiona wymiana wydawnictw, która objęła wiele nowych instytucji, osiągając w 1952 roku poziom przedwojenny (615 instytucji). W latach 1948-52 zakupiono także szereg podstawowych dzieł i czasopism zoologicznych niezbędnych do pracy naukowej. Znacznym źródłem nabytków w latach
1946-1964 były również dary indywidualnych ofiarodawców oraz instytucji krajowych i zagranicznych (18 000 woluminów).
Po 1953 roku Państwowe Muzeum Zoologiczne weszło w skład nowo zorganizowanego Instytutu Zoologicznego Polskiej Akademii Nauk, a Biblioteka uznana została za Centralną Bibliotekę zoologiczną o zadaniach ogólnokrajowych i otrzymała nazwę Biblioteki Głównej (1954).
W późniejszych latach liczba publikacji napływających do Biblioteki na przestrzeni dekad ulegała wielokrotnym zmianom, w zależności od posiadanych środków finansowych. Niemniej jednak nadal główne źródło pozyskiwania fachowej literatury stanowiła wspomniana już wymiana wydawnictw. W drodze nawiązanej współpracy Biblioteka otrzymywała nie tylko czołowe wydawnictwa zoologiczne z różnych krajów, ale i szereg mało znanych i raczej niedostępnych w sprzedaży publikacji, przeznaczonych dla niewielkiej liczby specjalistów. Na przestrzeni ostatnich 10 lat Biblioteka współpracowała z ponad 475 instytucjami naukowymi na całym świecie (z Afryki, Ameryki Południowej, Ameryki Północnej, Australii oraz Europy i Azji). Wśród odbiorców wydawnictw MiIZ PAN można wymienić m.in.: American Museum of Natural History, Library of Congress, Museum of Comparative Zoology, Smithsonian Institution Libraries, University of California, Chinese Academy of Sciences, National Library of China, Natural History Museum w Londynie, Muséum National d’Histoire Naturelle w Paryżu, Naturhistorisches Museum Wien, Russian Academy of Sciences Library, Russian State Library w Moskwie, Museo Nacional de Ciencias Naturales w Madrycie, Real Academia de Ciencias y Artes w Barcelonie, National Museum of Natural History w Leiden.
W 1996 roku Biblioteka dołączyła do konsorcjum bibliotek naukowych Polskiej Akademii Nauk (Warszawskie Porozumienia Bibliotek Naukowych PAN), którego zadaniem była komputeryzacja bibliotek PAN poprzez wspólny zakup i użytkowanie zintegrowanego systemu komputerowego. Od tego czasu księgozbiór biblioteczny opracowywany jest w systemie bibliotecznym Horizon.
W latach 1998–2012, w związku z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Sztuki część zbiorów Biblioteki została zaliczona do Narodowego Zasobu Bibliotecznego.
W roku 2011 Biblioteka podjęła współpracę z katalogiem NUKAT czyli centralnym katalogiem zbiorów polskich bibliotek naukowych. Również w 2011 roku Instytut został członkiem Konsorcjum Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych, w ramach którego Biblioteka prowadzi Repozytorium Cyfrowe MiIZ PAN, które zawiera dorobek wydawniczy Instytutu oraz materiały pochodzące z zasobów Biblioteki i Archiwum MiIZ PAN.
W 2014 roku w związku z likwidacją Centrum Badań Ekologicznych PAN (wcześniej Instytut Ekologii PAN) w Dziekanowie Leśnym Biblioteka przejęła ponad 240 tytułów książek i czasopism z dziedziny ekologii, ornitologii, hydrobiologii, ekologii behawioralnej oraz ochrony środowiska. W roku 2023 Biblioteka przejęła również niewielki zbiór książek z zakresu parazytologii po zlikwidowanym Instytucie Parazytologii im. Witolda Stefańskiego PAN.
PROJEKTY
1. Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych (RCIN)
Projekt pn. Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych realizowany był w latach 2010-2014 oraz finansowany ze środków Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Oś priorytetowa 2. Inwestycje związane z rozwojem infrastruktury informatycznej nauki w ramach poddziałania 2.3.2 Projekty w zakresie rozwoju zasobów informacyjnych nauki w postaci cyfrowej.
Celem Projektu było utworzenie ogólnodostępnego, ponadregionalnego, multidyscyplinarnego, pełnotekstowego, Repozytorium Cyfrowego złożonego ze zdigitalizowanych publikacji naukowych, materiałów archiwalnych, dokumentacji badań oraz piśmienniczego dziedzictwa kulturowego wyselekcjonowanych ze zbiorów 16 polskich instytutów naukowych oraz ich bibliotek tworzących
Konsorcjum Repozytorium Cyfrowego Instytutów Naukowych. Partnerem wiodącym Projektu był Muzeum i Instytut Zoologii PAN.
2. Konserwacja starodruków z Narodowego Zasobu Bibliotecznego (2012)
Projekt „Konserwacja starodruków z Narodowego Zasobu Bibliotecznego" realizowany był w ramach programu Dziedzictwo kulturowe – Priorytet 2 – Wspieranie działań muzealnych, miał na celu zabezpieczenie i ochronę najcenniejszych zabytków piśmienniczych pochodzących częściowo ze zbiorów Gabinetu Zoologicznego Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Pełnej konserwacji i renowacji poddanych zostało 27 starodruków. Po konserwacji wszystkie druki zostały zeskanowane oraz utrwalone w formie cyfrowej oraz umieszczone na stronie internetowej Fundacji Natura optima dux.
3. Digitalizacja i udostepnienie starodruków na platformie RCIN (Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych)
Głównym celem Projektu była digitalizacja, a następnie udostepnienie on-line na platformie RCIN czyli Repozytorium Cyfrowego Instytutów Naukowych 94 starodruków pochodzących ze zbiorów Muzeum i Instytutu Zoologii PAN. Prezentowany w bazie RCIN zbiór obrazuje fragment nowożytnej biblioteki przyrodniczej z całym bogactwem i różnorodnością charakterystycznym dla okresu jej powstania. Kolekcja prezentuje głównie druki o tematyce entomologicznej - ilustrujące i systematyzujące bogactwo świata owadów, pozycje dotyczące ryb, płazów, ptaków, opisy podróżników-eksploratorów dotyczące fauny, flory czy etnografii różnych rejonów świata oraz dzieła poświęcone anatomii, metodologii badań, systematyce, a także poradniki z zakresu łowiectwa, preparowania okazów przyrodniczych i ich kolekcjonowania. Projekt realizowany był w 2015 roku, dofinansowany ze środków Fundacji Natura optima dux oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
4. Otwarte Zasoby w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (OZwRCIN)
Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk w latach 2018-2021 realizował projekt pn. Otwarte Zasoby w Repozytorium Cyfrowym Instytutów Naukowych (OZwRCIN) w ramach trzeciego konkursu Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa, oś II E-administracja i otwarty rząd, działanie 2.3 Cyfrowa dostępność i użyteczność informacji sektora publicznego, 2.3.1 Cyfrowe udostępnienie informacji sektora publicznego ze źródeł administracyjnych i zasobów nauki.
W Projekcie uczestniczyło 16 Partnerów (instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk i jeden instytut badawczy), a beneficjentem - Liderem, był Instytut Matematyczny Polskiej Akademii Nauk.
Celem Projektu było zwiększenie wolumenu (łącznie o 146.107 pozycji), dostępności i wykorzystania Informacji Sektora Publicznego udostępnianej na wolnych licencjach, a pochodzącej ze zgromadzonych u Partnerów zasobów nauki oraz dostosowanie realizowanych usług do potrzeb użytkowników, w tym niepełnosprawnych. Nastąpiło to z wykorzystaniem już istniejącej infrastruktury teleinformatycznej (w tym darmowego dla Partnerów Projektu środowiska PIONIER) i platformy RCIN, tj. Repozytorium Cyfrowego Instytutów Naukowych, którą większość partnerów współtworzyła w ramach PO UE Innowacyjna Gospodarka.
Działania obejmowały dostosowanie funkcjonalności platformy RCIN do potrzeb jej użytkowników oraz stworzenie możliwości udostępniania w sieci Internetowej zasobów naukowych kolejnych 6 podmiotów. Dzięki Projektowi udostępnione zostały unikalne zasoby nauki, w tym zasoby tekstowe i graficzne oraz dane źródłowe, w szczególności nowe pozycje, zawierające treści i dane naukowe, opatrzone kompletem metadanych, które dotychczas udostępniane były tylko wyjątkowo nielicznej grupie badaczy odwiedzających siedziby Partnerów. Obiekty te dokumentują dotychczasowe kierunki rozwoju dyscyplin, które uprawiają Partnerzy oraz służą dalszemu rozwojowi tych badań. Modernizowany był także, z uwzględnieniem zdiagnozowanych potrzeb użytkowników, system informatyczny RCIN. Powstały nowe stanowiska pracy oraz zostały doposażone już istniejące pracownie digitalizacji. Projektowi towarzyszyły szkolenia pracowników merytorycznych oraz szkolenia użytkowników końcowych.
Film promujący Projekt OZwRCIN w Muzeum i Instytucie Zoologii PAN
https://www.youtube.com/watch?v=fsu_ua21o0c
