Muzeum Zoologiczne

Muzeum Zoologiczne 

PRACOWNICY
prof. dr hab. Marcin Jan Kamiński (kierownik)
dr Dominika Mierzwa-Szymkowiak (zastępca kierownika)
prof. dr hab. Dariusz Iwan
dr hab. Robert Rutkowski
dr Marcin Raś
mgr Arkadiusz Cegliński
mgr Przemysław Szymroszczyk
mgr Ryan Lumen (doktorant)

OPIS
Pracownia prowadzi interdyscyplinarne badania na styku muzeomiki, zoologii ewolucyjnej, genetyki konserwatorskiej oraz historii nauk przyrodniczych. Obejmują one zarówno analizę współczesnych procesów biologicznych, jak i opracowanie zasobów historycznych oraz naukowych kolekcji. Zespół zajmuje się również rozwojem, digitalizacją i udostępnianiem naukowej kolekcji zwierząt współczesnych Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, a także dokumentowaniem dorobku i tradycji nauk przyrodniczych w Polsce.
Pracownia Muzeum Zoologiczne aktywnie współpracuje z licznymi jednostkami naukowymi na całym świecie, prowadząc wspólne projekty badawcze i jednocześnie wymieniając doświadczenia. Strategicznym partnerem w naszych działaniach jest Purdue Entomological Research Collection (Purdue University, USA), z którym realizujemy badania nad różnorodnością i ewolucją owadów oraz rozwijamy nowoczesne metody opracowywania kolekcji muzealnych.

DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA
Filogeneza i ewolucja chrząszczy Tenebrionidae. W naszych badaniach łączymy klasyczną taksonomię z nowoczesnymi metodami sekwencjonowania materiałów muzealnych. Analizujemy filogenezę i adaptacje chrząszczy z rodziny Tenebrionidae, ze szczególnym uwzględnieniem gatunków zasiedlających obszary suche i pustynne. Badania te pozwalają zrozumieć mechanizmy przystosowawcze umożliwiające funkcjonowanie w ekstremalnych warunkach środowiskowych.

Wybrane publikacje:
● Lumen R., Rork A., Smith A.D., Kamiński M.J. 2025. Complementary genomic and morphological data elucidate phylogeny of enigmatic darkling beetles (Blaptinae: Eurynotina). Systematic Entomology e70012. https://doi.org/10.1111/syen.70012 
● Kamiński M.J., Gearner O.M., Raś M., Hunsinger E.T., Smith A. L., Mas-Peinado P., Girón J.C., Bilska A.G., Strümpher W.P., Wirth C.C., Kanda K., Swichtenberg K., Iwan D., Smith A.D. 2022. Female terminalia morphology and cladistic relations among Tok-Tok beetles (Tenebrionidae: Sepidiini). Cladistics, https://doi.org/10.1111/cla.12510 

Aparat lokomotoryczny chrząszczy. Nasze badania obejmują morfologię porównawczą egzoszkieletu, układu oddechowego i mięśniowego chrząszczy. Celem jest lepsze zrozumienie ewolucyjnych podstaw zmian w aparacie lokomotorycznym oraz ich znaczenia ewolucyjnego.
Wybrane publikacje:
● Szara T., Kamiński M.J., Gündemir O. 2025. Exploring desert-adapted beetles with 3D geometric morphometrics. Scientific Reports, https://doi.org/10.1038/s41598-025-05967-1 
● Raś M., Iwan D., Kamiński M.J. 2018. Tracheal system in post-embryonic development of holometabolous insects: a case study using mealworm beetle. Journal of Anatomy, 232: 997-1015. https://doi.org/10.1111/joa.12808 

Proweniencja zbiorów i historia nauk przyrodniczych.
Pracownia prowadzi badania nad pochodzeniem, rozwojem i znaczeniem naukowej kolekcji zoologicznej Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, jednej z najważniejszych tego typu kolekcji w Polsce. Analizujemy proweniencję zbiorów, dokumentując ich źródła, historię pozyskania oraz zmiany w sposobach ich opracowywania na przestrzeni lat. Równolegle zajmujemy się badaniami nad historią nauk przyrodniczych w Polsce, rekonstruując kontekst powstawania kolekcji, działalność dawnych badaczy oraz dorobek instytucji kształtujących rozwój zoologii i muzealnictwa przyrodniczego.
Wybrane publikacje:
● Iwan D., Kamiński M., Kowalski H. 2024. Narodowe Muzeum Przyrodnicze a ochrona żubra w Polsce. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego, 1–429. ISBN 978-83-235-6465-2 (printed), ISBN 978-83-235-6473-7 (online). https://www.wuw.pl/product-pol-19414-Narodowe-Muzeum-Przyrodnicze-a-ochrona-zubra-w-Polsce-PDF.html 
● Daszkiewicz P., Iwan D. 2021. Ostatnie lata życia Benedykta Dybowskiego (1833-1930) w świetle korespondencji z Januszem Domaniewskim (1891-1954) – przyczynek do biogramu. Kosmos 69(4): 555–561.
● Mierzwa-Szymkowiak D., Rutkowski R. 2023. Benedykt Tadeusz Dybowski and Wiktor Ignacy Godlewski: ground-breaking studies of Siberian natural history in the nineteenth century. Archives of Natural History 50.2 (2023): 229–243.

Czynniki środowiskowe w rozwoju mięczaków.
Prowadzimy analizy dotyczące wpływu warunków środowiskowych na rozwój muszli i rozmieszczenie ślimaków lądowych z rodziny Helicidae. Badania te pozwalają ocenić dynamikę ekspansji gatunków oraz ich potencjalne reakcje na zmiany klimatyczne.
Wybrane publikacje:
● Breure A.S.H., Mierzwa-Szymkowiak D., Kowalewska-Groszkowska M. 2022. Type Material of South-American Land Snails (Mollusca: Gastropoda) of Władysław Emanuel Lubomirski Collection Deposited in the Museum and Institute of Zoology, Warsaw, Poland. Annales Zoologici 72(2), 187-194. https://doi.org/10.3161/00034541ANZ2022.72.2.002 
● Mierzwa-Szymkowiak D., Ruta R., Ścibor R., Tóth J.P., Wade C., Kolasa M., Egorov R.V., Fehér Z. 2017. Reconstructed historical distribution and phylogeography unravels non-steppic origin of Caucasotachea vindobonensis (Gastropoda: Helicidae). Organism, Diversity & Evolution 17: 679–692. https://doi.org/10.1007/s13127-017-0337-3 
● Kowalewska-Groszkowska M., Mierzwa-Szymkowiak D., Zdunek J. 2018. The crossed-lamellar structure of mollusk shells as biocomposite material. Composites Theory and Practice 18(2): 71-76. 

Wykorzystanie danych genetycznych w ochronie gatunków zagrożonych.
Badania zmienności genetycznej, zarówno w populacjach istniejących, jak i wymarłych (dzięki wykorzystaniu okazów ze zbiorów zoologicznych) pozwalają zidentyfikować procesy, kształtujące występowanie gatunków w czasie i przestrzeni. Informacje uzyskane z analiz na poziomie molekularnym są wykorzystywane nie tylko do tworzenia teoretycznych podstaw genetyki populacyjnej, ale także - w przypadku gatunków zagrożonych wyginięciem - do wspomagania aktywnych programów konserwatorskich. Nasze interdyscyplinarne badania, z wykorzystaniem osiągnięć genetyki molekularnej, koncentrują się głównie na zagrożonych gatunkach ptaków i motyli.
Wybrane publikacje:
● Rutkowski R., Zawadzka D., Suchecka E., Merta D. 2017. Conservation genetics of the Capercaillie in Poland - delineation of Conservation Units. PLoS One 12(4): e0174901 
● Nowicki P., Deoniziak K., Dziekańska I., Kostro-Ambroziak A., Plazio E., Rutkowski R., Sielezniew M. 2019. What keeps 'living dead' alive: demography of a small and isolated population of Maculinea (=Phengaris) alcon. Journal of Insect Conservation 23: 201–210
● Santorek A., Armatys P., Pregler B., Zwijacz-Kozica T., Żurek Z., Hotała P., Brozik W., Rutkowski R. 2024. Genetic diversity of the Carpathian capercaillie in space and time. Folia Forestalia Polonica, Series A — Forestry 66: 46–60
● Gwiazdowska A., Rutkowski R., Sielezniew M. 2025. Conservation genetics of the endangered Danube Clouded Yellow butterfly Colias myrmidone (Esper, 1780) in the last Central European stronghold: diversity, Wolbachia infection and Balkan connections. Insects 16: 220

DZIAŁALNOŚĆ EDUKACYJNA, POPULARYZATORSKA I WYDAWNICZA
Pracownia aktywnie angażuje się w popularyzację nauki, prowadząc szkolenia, kursy, wykłady, lekcje i warsztaty w ramach licznych inicjatyw edukacyjnych, które każdego roku docierają do tysięcy uczniów i studentów w całej Polsce. Realizujemy lekcje muzealne w różnych instytucjach oświaty i kultury, uczestniczymy w wydarzeniach okolicznościowych promujących osiągnięcia naukowe, a także organizujemy wyprawy terenowe dla najmłodszych, zachęcając do bezpośredniego kontaktu z przyrodą i odkrywania jej różnorodności. Pracownia uczestniczy również w tworzeniu wystaw przyrodniczych prezentowanych w instytucjach muzealnych. Współpracujemy m.in. z Narodowym Muzeum Techniki przy wystawie Przyroda największym wynalazcą, a także z Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego przy wystawie dotyczącej Gabinetu Zoologicznego. Nasze najnowsze inicjatywy dotyczą współpracy z Muzeum Historii Polski w Warszawie oraz Muzeum Narodowym w Warszawie. Nieodłączną częścią działalności Pracowni jest redakcja czasopism naukowych poświęconych różnym aspektom systematyki owadów – Annales Zoologici i historii zoologii – Memorabilia Zoologica.

Słowa kluczowe:
muzeomika, systematyka, różnorodność biologiczna, biologia porównawcza, historia zoologii, kolekcje zoologiczne, proweniencja zbiorów.