Unia Europejska

foto Piotr Ślipiński

lu2014987jsmxo_tmp_c9b63d498b305e9.jpg lu2014987jsmxo_tmp_d6d2ee9dd8f2d75c.jpg

 

Obce rządy: Ujawnienie mechanizmów wykorzystywanych przez inwazyjne mrówki do adaptacji do aktualnych i przyszłych warunków środowiskowych

 

Akronim: Alien rule

 

Główny badacz: Iago Sanmartín-Villar

Mentor: Magdalena Witek

Współpraca: Sara Arganda-Carreras

 

Badania realizowane w ramach projektu nr 2021/43/P/NZ8/03306

współfinansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki oraz programu

ramowego Unii Europejskiej w zakresie badań naukowych i innowacji Horyzont 2020 na

podstawie umowy nr 945339 w ramach działań „Marie Skłodowska-Curie”.

 

Streszczenie
Wprowadzanie gatunków obcych do nowych siedlisk jest jednym z głównych problemów ekonomicznych i ekologicznych związanych ze zmianami środowiska, które powodują zmniejszanie bioróżnorodności i ekspozycje na egzotyczne choroby. Żadna z introdukcji nie zmieniła ewolucji tak bardzo, jak wprowadzenie inwazyjnych gatunków mrówek. Mrówka argentyńskie (
Linepithema humile; Figura 1) przeszła nowe i wyjątkowe zjawisko ewolucyjne, kiedy została wprowadzona na nowe obszary: mrówki te straciły konkurencję między poszczególnymi koloniami.

lu2014987jsmxo_tmp_202562cd44d2f31f.jpg

Figura 1. Robotnica i królowa mrówki argentyńskiej (Linepithema humile). Większy rozmiar ciała królowej to przede wszystkim zwiększone mięsnie tułowia i jajniki.

W ten sposób powstała współpraca między rozległymi sieciami połączonych superkolonii (6000 km w Europie Południowej; Figura 2).

lu2014987jsmxo_tmp_ae74790dadaf07f2.jpg

Figura 2. Rozmieszczenie Linepithema humile i zróżnicowanie genetyczno-behawioralne superkolonii w Europie Południowej. Żółte kropki: główna superkolonia (około 6000 km połączonych gniazd; Giraud et al. 2002, PNAS). Zielone kropki: skupiska galijskie (Samartín-Villar et al. 2022, NeoBiota). Czerwone kropki: superkolonia katalońska (Giraud et al. 2002, PNAS). Niebieskie kropki: superkolonia korsykańska (Blight et al. 2010, Biol Invasions). Mrówki z różnych superkolonii atakują siebie nawzajem, ale nie ma agresji pomiędzy mrówkiami z różnych gniazd z tej samej superkolonii.

Adaptacji gatunków inwazyjnych sprzyja często ich plastyczność behawioralna i poznawcza, czyli to, jak osobniki dostosowują swoje umiejętności behawioralne do nowych warunków środowiskowych (Figura 3).

lu2014987jsmxo_tmp_f5453c3f8629deaf.jpg

Figura 3. Robotnica Linepithema humile pobierająca wydzielinę mszyc. Mrówki chronią mszyce przed ich naturalnymi drapieżnikami, ale tym samym zwiększają ekonomiczne i ekologiczne szkody wywoływane obecnością mszyc.

Umiejętności te są kosztowne, ponieważ wymagają inwestowania zasobów w mózg zamiast w inne cechy, takie jak reprodukcja, układ odpornościowy czy przeżywalność. Zaproponowano jednak, że plastyczność behawioralna może być oparta na informacji społecznej, a nie na cechach indywidualnych. Oznacza to, że kolonie mrówek mogą zmniejszać koszt umiejętności behawioralnych poprzez poprawę komunikacji pomiędzy poszczególnymi członkami kolonii. Ustalenie, czy źródło plastyczności pochodzi z poziomu indywidualnego (mózg-poznanie) czy zbiorowego (przekazywanie informacji społecznych) powinno być priorytetem dla zrozumienia potencjału inwazyjnego u owadów społecznych. Na inwazyjność mogą wpływać także przewidywane zmiany środowiskowe, tzn. gatunki muszą się przystosować do nowych obszarów, ale także do nowych zmian na tych obszarach. U mrówek wykryto łącznie 87 wirusów, z których część może być przenoszona na inne gatunki, np. pszczoły miodne. Zarówno zachowanie jak i potencjał infekcyjny są uwarunkowane temperaturą. Rozdzielenie tego, jak infekcja wirusem i wahania temperatury wpływają na plastyczność mózgowo-behawioralną, pomogłoby zrozumieć, jak w najbliższej przyszłości może to wpłynąć na inwazyjność superkolonii mrówki argentyńskiej. Główną, wspólną cechą wszystkich rozległych superkolonii mrówek jest ich translokacja, adaptacja i inwazyjność. Sugeruje to, że nowa współpraca między koloniami, system organizacyjny, który przekroczył znane dotychczas granice, stanowi udany proces ewolucyjny w warunkach ekstremalnych zmian środowiskowych. Obecne zmiany środowiskowe prowadzą do wymierania rodzimych gatunków, przy równoczesnym wzmacnianiu sukcesu wprowadzonych superkolonii mrówki argentyńskiej. Zrozumienie, w jaki sposób superkolonie radzą sobie z nowymi problemami i presją, wydaje się stanowić główny klucz do rozszyfrowania ich ewolucyjnego powstania i inwazyjności. Dlatego w naszym projekcie proponujemy przeanalizować, czy:

(1) indywidualna plastyczność zachowań i zdolności uczenia się zależą od złożoności mózgu, co świadczyłoby o kompromisie w inwestycjach indywidualnych u osobników należących do superkolonii (Figura 4);

lu2014987jsmxo_tmp_7b6a9e6f73a0636d.png

Figura 4. Robotnice Linepithema humile umieszczone w labiryncie w celu zmierzenia ich zmienności decyzyjnej i behawioralnej.

(2) plastyczność zależy od indywidualnych zdolności poszczególnych robotnic czy raczej od komunikacji społecznej (Figura 5); oraz

lu2014987jsmxo_tmp_bd0564412c2ba6f5.png

Figura 5. Zestaw laboratoryjny służący do obserwacji furażowania (żerowania) u mrówek L. humile.

(3) wpływ stresorów środowiskowych (Figura 6), takich jak wahania temperatury i infekcje wirusowe, modyfikują indywidualna plastyczność behawioralną u inwazyjnych i rodzimych gatunków mrówek (Figura 7).

lu2014987jsmxo_tmp_8b0d69bd7f01f593.jpg

Figura 6. Eksperymentalne gniazda mrówek trzymane w warunkach laboratoryjnych.

 

lu2014987jsmxo_tmp_86ba72934b848ab3.jpg

Figura 7. Gniazdo z dorosłymi osobnikami i larwami europejskiego gatunku, Tapinoma nigerrimum, o podobnej organizacji społecznej jak L. humile.

Spodziewamy się, że (1) osobniki z wysoko rozwiniętymi strukturami mózgu wykazują wyższą plastyczność behawioralną i odnoszą więcej sukcesów w testach behawioralnych; (2) mrówki argentyńskie wykazują niższą efektywność w rozwiązywaniu nowych problemów na poziomie indywidualnym niż rodzime gatunki mrówek, ale mają lepiej rozwinięte zdolności komunikacji społecznej polegającej na współpracy między osobnikami; (3) gorszego wyniku w indywidualnym rozwiązywaniu problemów, obserwowanego jako niższy sukces w testach behawioralnych u osobników wystawionych na działanie zmiennych temperatur i tych zakażonych wirusem; (4) synergicznego efektu temperatury i zakażenia wirusem; (5) rodzime gatunki mrówek wykazujące niższy sukces w testach behawioralnych i większe zmiany zachowań, gdy są wystawione na działanie zmiennych temperatur i wirusa, niż osobniki gatunków inwazyjnych.

Lokalizacja

Muzeum i Instytut Zoologii w Warszawie, Polska Akademia Nauk

Grupa Owadów Społecznych i Myrmekofilnych

Grupa kierowana przez Magdalenę Witek składa się z profesora zwyczajnego (Wojciech Czechowski), czterech badaczy z tytułem doktora (Gema Trigos-Peral, Piotr Ślipiński, Istvan Maak, Iago Sanmartín-Villar) oraz dwóch doktorantów (Daniel Sánchez-García, Srikrishna Narasimhan). Badania grupy dotyczą zmienności w zachowaniu mrówek, interakcji międzygatunkowych obejmujących głównie mrówki i owady myrmekofilne, interakcji mrówki-rośliny, wpływu patogenów mrówek oraz wpływu efektu urbanizacji na cechy historii życia mrówek. W ciągu ostatnich pięciu lat grupa pozyskała siedem projektów z Narodowego Centrum Nauki, w tym poprzedni grant Polonez 3 (kierownik: Luca Casacci). Grupa posiada szeroką sieć współpracy międzynarodowej, m.in. z prof. Jurgen Heinze z Uniwersytetu w Ratyzbonie oraz prof. Patrizia d’Ettorre z Uniwersytetu Paryskiego 13.

Kontakt

Muzeum i Instytut Zoologii, PAN

ul. Wilcza 64, Warszawa

00-679, Polska

Iago Sanmartín-Villar: ivillar@miiz.waw.pl

 

(1) Article in a journal:

Kajak A. 1962. Comparison of spider fauna in artificial and natural meadows. Ekologia Polska, Ser. A, 10: 1–19. [In Polish with English summary].

Kosyanenko O. V. & Čornij M. G. 2008. Istorija ta stan vyvčennja miriapodofaunyi Kaninivskogo pryrodnogo zapovidnyka [History and state of study of the myriapod of the Kanev Reserve]. Zapovidna sprava v Ukraïni 14 (2): 25−29. [in Ukrainian]

Kupryjanowicz J. 1994a. Ceraticelus sibiricus Eskov, 1987, a spider species new to Poland (Araneae: Linyphiidae). Bulletin of the British Arachnological Society 9: 298–299.

Teodorowicz E. 2021. Description of Ameroseius georgei male (Acari: Mesostigmata) recorded from Poland with a key to males of European species within the genus. Annales Zoologici 71: 1–6. https://doi.org/10.3161/00034541ANZ2021.71.1.001

(2) Books published individually or as part of serial publications:

Górny M. & Grüm L. 1993. Methods in Soil Zoology. Elsevier-PWN, Amsterdam-Warszawa, 460 pp.

Rafalski J. 1960. Kosarze − Opiliones. Katalog Fauny Polski. 32, 2. PWN, Warszawa, 28 pp.

Schubart O. 1934. Tausendfüssler oder Myriapoda: 1. Diplopoda. Die Tierwelt Deutschlands und der angrenzenden Meeresteile nach ihren Merkmalen und nach ihrer Lebensweise. 28. Gustav Fischer Verlag, Jena, 318 pp.

Zalesskaja N. T. 1978. Opredelitel’ mnogonozhek-kostyanok (Chilopoda, Lithobiomorpha) SSSR [A key for identificaction of lithobiomorph centipedes (Chilopoda, Lithobiomorpha) of the Soviet Union]. Nauka, Moskva, 212 pp. [in Russian]

(3) Book chapter:

Huflejt T. & Karwowski A. J. 1993. Methods for the investigation of the spatial distribution of the soil fauna. In: Górny M. & Grüm L. (eds), Methods in Soil Zoology, pp. 70–111. Elsevier-PWN, Amsterdam-Warszawa, 460 pp.

(4) Conference proceedings published as an independent book or as an issue (supplement) of  the journal:

Descamps M., Joly R., Beniouri R. & Jamault-Navarro C. 1990. Involvement of 5-hydroxytryptamine in the endocrine control of spermatogenesis in Lithobius forficatus (L.) (Myriapoda, Chilopoda). In: Minelli A. (ed.), Proceedings of the 7th International Congress of Myriapodology, July 21‒25, 1987, pp. 183–196. E. J. Brill, Leiden, 480 pp.

Enghoff H. 2000. Millipede phylogeny: how much do we know and what is it goof for? In: Wytwer J. & Golovatch S. I. (eds), Progress in Studies on Myriapoda and Onychophora. Warszawa, XiV+396 pp. Fragmenta Faunistica 43 (Suppl.): 1–17.

Helsdingen P. J. van. 1997. Floodplain spider communities. In: Żabka M. (ed.), Proceedings of the 16th European Colloquium of Arachnology, Siedlce, July 8‒13, 1996, pp. 183–194. Wyższa Szkoła Rolniczo-Pedagogiczna, Siedlce, 334 pp.

(5) References to websites (individual or collective author as an institution/ society, depending on the website's) indications):

Arachnologische Gesellschaft 2022. Atlas of the European Arachnids. Available at: https://atlas.arages.de on 18.01.2022.

Bonato L., Chagas Junior A.,Edgecombe G.D., Lewis J.G.E., Minelli A., Pereira L.A., Shelley R.M., Stoev P., Zapparoli M. 2016. ChiloBase 2.0 - A World Catalogue of Centipedes (Chilopoda). Available at https://chilobase.biologia.unipd.it.

World Spider Catalog 2022. World Spider Catalog. Version 23.0. Natural History Museum Bern. Available at: http://wsc.nmbe.ch, accessed on {date of access}. DOI: 10.24436/2

wwawer

E-Mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Tel: 00 48 22 751 1516

Museum and Institute of Zoology, PAS
Wilcza 64
00-679 Warsaw

 

 

Keywords

zoological collections, arachnology, digitization of biodiversity collections, invasive species, climate change, species range

Current research

  • Update of the Spiders of Poland (BioMap diveristy);
  • Biological and environmental determinants of the invertebrates’ expansion (spiders, insects);
  • Population density, interspecific competition, population genetics. 

 

Collections

Arachnida, Myriapoda, Crustacea

Editor

Fragmenta Faunistica (since 2012)

Presentations

Oral presentations

Digitization of the largest arachnid collections in Poland as part of the IMBIO project. 7th Polish Congress of Arachnology, Słupsk, Poland, 2021. [in Polish]

Spiders of Poland in BioMap base – the new possibilities of collecting, synthesys and prezenation of data. 5th Polish Congress of Arachnology, Siedlce, Poland, 2018. [in Polish]

Genetic consequences of rapid range expansion in Argiope bruennichi populations. 20th International Congress of Arachnology, Golden, Colorado, USA, 2016.

The environmental changes and expansion of thermophilous species. Climate change and biodiversity on agricultural lands, Institute of Soil Science and Plant Cultivation, Puławy, Poland, 2012.

The phenomenon of the expansion of the spider Argiope bruennichi. Siedlce University of Natural Sciences and Humanities, Siedlce, Poland, 2012. [in Polish]

A comparison of Argiope bruennichi and Araneus quadratus population density in different habitats and regions of Poland. 18th International Congress of Arachnology, Siedlce, Poland, 2010.

Posters [in English]

Tetrix tuerki (Krauss, 1876) in Poland – an endangered species in the Carpathian river valleys. International Workshop “Orthopteroid insects: Biodiversity and ecology evolution in a changing environment”, Rovereto, Italy, 2018.

Genetic consequences of a rapid range expansion in wasp spider Argiope bruennichi. 5th Genetic Congress, Łódź, Poland, 2016.

Effect of low temperature on Argiope bruennichi (Scopoli, 1772) density. 27th European Congress of Arachnology, Ljubljana, Slovenia, 2012.

 

Publications

 

Recommended links

Memorabilia Zoologica: http://ncdp.ksib.pl/memzool/

200 years of the Zoological Cabinet's history: http://wystawy.uw.edu.pl/

The Society for the Preservation of Natural History Collections: http://www.spnhc.org/

Facts about Arachnids: https://arachnology.org

Spider of the Year: http://www.european-arachnology.org

The World Spider Catalog: https://wsc.nmbe.ch/

mluniak

  1. Zainteresowania naukowe
  2. Stopnie i tytuły zawodowe/naukowe
  3. Droga zawodowa
  4. Publikacje (spis w 3 załącznikach)
  5. Najważniejsze zaangażowania badawcze
  6. Najważniejsze zaangażowania dla praktyki proekologicznej
  7. Popularyzacja
  8. Konferencje naukowe
  9. Zaangażowania w środowisku naukowym
  10. Dydaktyka i kształcenie kadr
  11. Prace muzealne
  12. Wyróżnienia

 

  1. Zainteresowania naukowe

            Ornitologia i ekologia miasta (patrz  p.5.)  oraz zastosowania praktyczne (p.6.) i popularyzacja wiedzy (p.8.) w tych dziedzinach.

  1. Stopnie i tytuły zawodowe/naukowe

            Mgr (1959) na Wydz. Biologii i Nauk o Ziemi UW, dr nauk. biol. (1968)  j.w., dr hab. spec. ekologia (1978) w Inst. Ekologii PAN, tytuł nauk. prof. (1992) od prezydenta Wałęsy na wniosek Inst. Ekologii PAN.

  1. Droga zawodowa

            1959-1960 – asystent i kier. Pracowni Szczurów w Lab. Dezynfekcji Dezynsekcji i Deratyzacji Min. Zdrowia.

            W ciągu całego późniejszego okresu pracy naukowej (od 1960), do przejścia na emeryturę (2004) związany z Muzeum i Instytutem Zoologii PAN (dawniej Inst. Zoologii PAN):  1982-1991 - z-ca d.s. naukowych dyrektora Inst., 1991-2014 - członek Rady Naukowej, 1995-2003 – red. naczelny Acta Ornithologica, 1996-2002 - kierownik Pracowni Ornitol., promocja 6 doktorantów (1991-2013) i 2 magistrantów (na UW, 1985) , od 2004 emeryt na prawach profesora współpracownika MiIZ. 

  1. Publikacje

            Razem 442 publikacje:

 - N) naukowe ważniejsze (wówczas) ), 100 pozycji w tym: większe prace na oryginalnym materiale – 31; syntezy, monografie, większe rozdz. w podręcznikach – 30; prace przeglądowe i problemowe  – 29; redakcje naukowe książek i zbiorów konferencyjnych – 6; powtórne wydania wcześniejszych publikacji  - 6; publikacje współautorskie – 34. publikacje zagraniczne lub z udziałem zagranicznych współautorów – 16; publikacje od 2005 (na emeryturze) – 20.  Spis poniżej w załączniku „N”

- n) naukowe mniej znaczące, 112 pozycji w tym:  recenzje i doniesienia bibliograficzne – 35; streszczenia i konferencyjne inne drobne publikacje – 28; doniesienia, notatki faunistyczne, metodyczne i inne – 27; sprawozdania z konferencji i działalności naukowej – 14; przedmowy do książek naukowych – 3, publikacje współautorskie – 15; publikacje zagraniczne lub z zagranicznymi współautorami – 23;

przedruki i kolejne wydania wcześniejszych publikacji – 2; publikacje od 2005 (na emeryturze – 14.

- P) popularno-naukowe, 230 pozycji - w tym: artykuły w prasie codziennej i w czasopismach – 177; rozdziały w zbiorach książkowych  - 29; foldery, broszury i ulotki – 11; książki autorskie i redakcje naukowe książek popularno-naukowych - 5 (2 bis), przedmowy do książek – 3; publikacje współautorskie  - 22; przedruki i kolejne wydania wcześniejszych publikacji – 24; publikacje od 2005 (na emeryturze) – 51.

  1. Najważniejsze zaangażowania badawcze („publ.” - patrz p.4. Publikacje)

            5.11.  Synurbizacja, fauna/przyroda miasta. Prace kompilacyjne dot. synurbizacji kosa (publ. 1988 i 1990), szerzej zjawiska synurbizacji ptaków i ssaków (6 publ. 1994-2009), także dot. bogactwa gatunkowego i stanu badań nad fauną W-wy (6 publ. 1990-2006), współautorstwo rozdziału w amerykańskim podręczniku kształtowania fauny miasta (publ. 2004). Przegląd badań w ramach atlasów ornitologicznych miast Europy (publ. 2013, w druku 2016?). Od 2014 koordynacja zespołu (ok. 38 uczestników) badającego społecznie przyrodę tego Parku Skaryszewskiego w W-wie, pod kątem jej składu (bioróżnorodności) oraz dla sformułowania wskazań proekologicznych dla urządzenia/użytkowania Parku. Wyniki tych kompleksowych badań (tło socjologiczne użytkowania, warunki abiotyczne, bioróżnorodność) w raporcie (publ. 2015, internet) i monografii książkowej (2016). Ten projekt, nadal trwający, jest krajowym (europejskim?) precedensem tak kompleksowego opisu naukowego przyrody (m,in. bioróżnorodności) śródmiejskiego parku oraz społecznego zaangażowania tak licznej grupy specjalistów w tego rodzaju przedsięwzięcie. Aktualnie w druku (Springer, międzynrodowy podręcznik) rozdział o atlasach awifauny miast europejskich.

            5.10. Awifauna W-wy. W latach 1961-1964, 1986-1990 oraz 1999-2000 kier. i bezpośredni udział w zespołowych (kilkudziesięciu uczestników) badaniach, których wynikiem były dwie kolejne monografie awifauny Warszawy – opisowa (1964) i atlas kartograficzny (2001), ok. 20 publikacji naukowych mojego autorstwa/współautorstwa i kilkadziesiąt publ. popularno-naukowych. Badania te pozwalają uznać Warszawę za miasto dotąd najlepiej poznane w kraju pod względem ornitologicznym oraz dały podstawę dla ochrony/kształtowania warszawskiej przyrody. Na marginesie tych badań także (we współautorstwie) wstępna inwentaryzacja ssaków Warszawy (publ. 1990, 1991).

            5.9. Reintrodukcja sokoła wędrownego w W-wie (1995-1999). Kierowanie, we współpracy z Radą Programu Restytucji Sokoła Wędrownego przy PZŁ, pomyślnie zrealizowanym  projektem, przywrócenia przyrodzie Warszawy lęgów gatunku, nieobecnego tu od lat 1950-tych. Wynikiem reintrodukcji był pierwszy w kraju, po wieloletniej przerwie udokumentowany lęg sokoła wędr. (na Pałacu Kultury) i od tamtego czasu stałe gniazdowanie w W-wie. 4 publ. 1995-2001 i kilka popularno-naukowych, współorganizacja sympozjum międzynarod. w 1995 i redakcja zbioru jego materiałów.     

            5.8. Zastosowanie skrzynek lęgowych dla kształtowania awifauny zieleni miejskiej (1982-1990). Kier. badań (1984-1985 na zlecenie władz W-wy) na 25 terenach w W-wie i Poznaniu. Wyniki (publ. 1992) określiły przydatność tej metody w warunkach parków miejskich. Ekspertyza-instrukcja (p. 6, publ. 1986) dla praktyki w zieleni miejskiej, 5 publ. popularyzujących (1987-1995).

            5.7. Awifauna osiedli mieszkaniowych W-wy (1981-1985). Inwentaryzacje ilościowe, również zimą) 11 terenów stworzyły obraz formowania się awifauny w różnych stadiach powstawania i zagospodarowania osiedli – od etapu budowy do pełnego rozwoju zieleni (3 publ. 1990-1994 – p.7) . Podsumowanie całości podobnych badań w kraju  (publ. 1987).

            5.6. Awifauna miast Eur. Środkowej i Wsch. (1982-1984). Badania, w ramach programu RWPG, oparte na materiale ankietowym z 27 miast (9 krajów) stworzyły obraz składu, zmian oraz uwarunkowań geograficznych miejskiej awifauny regionu (3 publ. 1985-1990).

            5.5.  Białołęka Dworska - skład i kształtowanie awifauny terenu przyszłego osiedla mieszkaniowego (1976-1980). Udział w badaniach zoocenologicznych (publ. 1981) oraz zaangażowanie edukacyjne (p. 7. i 11.)w ramach kompleksowego programu mającego na celu stworzenie przyrodniczych podstaw projektu tego osiedla (kier. prof. H. Skibniewska) w peryferyjnej dzielnicy W-wy.  

            5.4.  Awifauna miejskich terenów zielonych (1967-1978). Badania inwentaryzujące (również zimą) awifaunę parków i ogrodów działkowych 51 terenów w W-wie i 11 w miastach Wysoczyzny Siedleckiej (5 publ. 1981-1982). Ten materiał oraz analiza danych z innych miast stworzyły obraz składu i uwarunkowań awifauny różnych typów zieleni miejskiej w kraju, podsumowany w monografii (1983) stanowiącej podstawę habilitacji.

Inwentaryzacja awifauny P. Skaryszewskiego i opis jej zmian w ciągu 50 lat (publ. 2007).

            5.3.  Rola ptaków w agrocenozach (1971-1973) – krótkotrwały udział w pracach zespołu ornitologów (kier. prof. J. Pinowski), w ramach Międzynarod. Programu Biol. - IBP. Badania nad liczebnością szpaka w W-wie i składem pokarmu jego piskląt (publ. 1977, 1978) oraz nad konsumpcją, wybiórczością pokarmową, trawieniem i zdolnością do drapieżnictwa u gawronów hodowanych w wolierze (publ. 1977).

            5.2.  Awifauna Wysoczyzny Siedleckiej (1966-1970) – badania przerwane zmianą planów naukowych Instytutu. Wyniki w 3 opracowaniach faunistycznych (publ. 1972-1974), które służą aktualnym badaniom awifauny regionu.

            5.1.  Awifauna płd. części środkowego biegu Wisły. Badania zapoczątkowane pracą mgr na UW (1958-1959) w okolicy Warszawy, kontynuowane w IZ (1960-1965) na odcinku od ujścia Sanu do Warszawy. Wyniki w 5 publ. 1959-1968, podsumowane pracą dr i obszerną monografią (1971,1974) – dokumentem stanu awifauny ponad 200 km odcinka rzeki w okresie ówczesnego małego jej zagospodarowania. Patrz też  p.6.5. dot. warszawskiej Wisły.

  1. Najważniejsze zaangażowania dla praktyki proekologicznej

            Działalność w dużej mierze powiązana z badawczą (patrz p.6.). 46 większych opracowań  eksperckich, m.in. z następujących dziedzin: - dla zastosowań w urbanistyce i planowaniu przestrzennym (14 prac),  inwentaryzacje i waloryzacje przyrody określonych terenów pod kątem jej ochrony (11 prac), badania pod kątem kształtowania przyrody (9). Spis prac w załączniku „Ekspertyzy”. Czynne zaangażowania, głównie w następujących dziedzinach:

            6.6.  Awifauna/przyroda zieleni miejskiej. Powiązanie z badaniami naukowymi inwentaryzującymi awifaunę (patrz p.5.4.) i zastosowanie skrzynek lęgowych (p.5.8.). Liczne opracowania i opinie eksperckie (od 1987) i publikacje pop.naukowe (p.7.). Udział w zespole konsultującym projekt rewaloryzacji Parku Skryszewskiego (2004-2005, dla ZOM) - 4 opracowania dla tego zespołu. Od 2014 koordynacja społecznego projektu (patrz p.5.11) „Przyroda P. Skaryszewskiego” realizującego kompleksowe badania użytkowania oraz przyrody martwej i żywej tego parku, m.in. pod kątem praktyki i edukacji ekologicznej.

            6.5.  Ochrona/kształtowanie przyrody warszawskiej Wisły. Udział w zespołach konsultujących zagospodarowanie rzeki i jej międzywala:

6)  „Świder bis” – plan zagospodarowania pasa nadwiślańskiego od ujścia Świdra do        Gocławia (1971-1972, kier. inż.arch. J.Sigalin;

5)  Czł. zespołu konsultującego przy warszawskiej Okr. Dyr. Gosp. Wodnej (1993-1995);

4)  Kierownictwo 7- osob. zespołu  autorów opr. „Fauna doliny Wisły” (publ. 2000);

3) Czł. sądu konkursu urbanistycznego „Wiślany Park Przyrodniczy” – (2005-2006);

2) Czł. Komisji d.s. Wisły w Kom. Dialogu Społecznego przy Biurze Ochr.Środ. (2007-2009); 

1)  Czł. Komitetu Sterującego projektu Life+ “Ochrona siedlisk kluczowych gatunków       ptaków Doliny Środkowej Wisły w warunkach intensywnej presji aglomeracji          warszawskiej” z (od 2011). 6 opracowań eksperckich dla w.w. Komitetu.

            6.4Ochrona ptaków gniazdujących w budynkach 10 publ. pop.-naukowych i naukowych (2005-2011) – m.in. folder (2005), ulotka (2007) i broszura (2008, 2010) . Kilka ekspertyz i opinii, liczne prelekcje i wywiady prasowe.

            6.3.  Prace dla planów urbanistycznych W-wy i regionu. 18 ważniejszych opracowań eksperckich, m.in. dla projektów osiedli mieszkaniowych - Białołęka Dworska (1976-1979) w zespole prof. Haliny Skibniewskiej i Nowa Saska Kępa (2006) dla pracowni prof. Stefana Kuryłowicza), dla proekologicznego zagospodarowania terenów zielonych (Ogr. Krasińskich, P.Skaryszewski, Pole Mokotowskie) oraz dla monografii przyrodniczej Gminy Centrum (1997).  Publ. naukowa (2011). Patrz też p.7.5.).

            6.2.  Ochrona lotnictwa przed kolizjami z ptakami. Reprezentant Polski, na 2 światowych (Kingston - Kanada 1969, Moskwa - 1982 i 5 europejskich konferencjach (1969-1982) i raporty z nich dla krajowych władz lotniczych, czł. (1969-1977) europejskiego kom. (Bird Strike Comittee Europe), 5 publikacji popularyzujących (1971-1978).

            6.1.  Ochrona przyrody Lasu Bielańskiego (od 1963). Dokumentacja ornitologiczna i inne działania dla ustanowienia (w 1973 r.) rezerwatu, trzy inwentaryzacje jego awifauny (publ.1967, 1982, 1991), raport o stanie przyrody Lasu (2002), ulotka (2003), obszerna ekspertyza projektu połączenia ul. Dewajtis w Lesie Biel. z Wisłostradą (2007), 2 wykłady na konferencji n.t. Lasu (2014), opiniowanie dla RDOŚ projektu planu ochrony  Lasu (2015 i 2016 – patrz zał. Ekspertyzy), rozdziały o przyrodzie Lasu w 5 książkach (publ. 1982, 1990, 2005, 2009, 2010 + wyd.2013) i w internecie (2013) – patrz p.5. Publikacje.

 

  1. Popularyzacja

            Główne formy przekazu wiedzy przyrodniczej, związanego na ogół z w.w. badaniami (patrz p.5.) i działaniami dla praktyki proekologicznej (p.6.):

            7.1. Publikacje. Od 1962 ogółem 228 pozycji (patrz 4. załącznik „P”). M.in. 177 artykułów w 29 gazetach wielkonakładowych i innych periodykach, 29 rozdziałów w zbiorach książkowych, 3 książki (+ 2 wznowienia) i redakcje naukowe książek.

            7.2.  Wykłady, prelekcje, wycieczki ornitologiczne. Corocznie kilka (ogółem ponad sto?) dla stowarzyszeń ornitologicznych, gremiów przyrodniczych (np. Pol. Tow. Etologiczne 2007, 2016), Uniwersytetu Trzeciego Wieku, stowarzyszeń turystycznych, specjalistów od zieleni miejskiej i planowania urbanistycznego, lokalnych społeczności (np. warszawskiej dzielnicy Bielany), młodzieży szkolnej.    

            7.3. Wywiady prasowe. Corocznie co najmniej kilka – np. w latach 2010-2015 – 64 razy:  dla prasy drukowanej – 26 razy, telewizji – 20, radia – 18.

            7.4. Edukacja młodzieży.  Poza w.w. formami (patrz p.7.1.-3.) zorganizowanie i prowadzenie Klubu Ptakolubów w gazecie harcerskiej Świat Młodych (1975-1980), gdzie opublikowałem 62 artykuły, m.in. dwuletni cykl „Kalendarz Ptakoluba”, także klubowe spotkania i bezpośrednia opieka nad Klubem Ptakolubów przy szkole w Białołęce Dworskiej (1976-1978).

            7.5. Inne formy. M.in. Co roku liczne konsultacje specjalistyczne. Od 1965 częsta współpraca konsultacyjna z TVP. Opracowanie zestawu gatunków dla serii  numizmatycznej NBP „Zwierzęta zagrożone i chronione”, wieloletnia konsultacja poprawności wizerunków na tych monetach (1993-2003) oraz teksty folderów do nich (patrz 5. Publikacje – załącznik „n”). Zaangażowanie w imprezach Festiwalu Nauki – wycieczki i prelekcje (2000-2004). Ostatnio konsultacja projektu „Ptasiej ścieżki” w parkach dzieln. Bielany (realizacja 2015) i teksty do tablic na tej ścieżce.

  1. Konferencje naukowe

            Udział i prezentacje na ponad 30 konferencjach krajowych i międzynarodowych w kraju oraz na 32 konferencjach zagranicznych (1969-2010) – m.in. 3 Międzynarod. Kongresach Ornitol. oraz na 6 konferencjach w USA i Kanadzie, 4 - w ZSRR, 1 – w ChRL. Współorganizacja 2 międzynarod. konferencji RWPG i 2 sympozjów na Międzynar. Kongresach Ornitol.

  1. Zaangażowania w środowisku naukowym

            Krajowe: przez 31 lat prowdziłem (przewodniczący) Koło Warszawskie Sekcji Ornitol. Pol. Tow. Zool. (1961-1991), sekr. Komitetu Ekologii PAN (1981-1982), czł. kapituły Medalu im. Wiktora Godlewskiego (1994-2008), czł. Komitetu Zoologii PAN (1993-2002),

            Międzynarodowe: Komitet Ornitol. Stosowanej w ramach Intern. Ornithol. Congress (1986-1991), International Network for Urban Ecology w progr. UNESCO Man and Biosphere (1995-2001), rada redakcyjna. międzynarod. czasopisma Ecologia Urbana (od 1991), czł. INTECOL – Intern. Assotiation f. Ecology (1990-2000), czł. Bird Strike Committee Europe (BSCE) - międzynarod. kom. d.s. kolizji lotnictwa z ptakami (1969-1977).

 

  1. Dydaktyka i kształcenie kadr

          Promocja 6 doktorantów (1991-2013) i 2 magistrantów (na UW, 1985). Wykłady seminaryjne w MiIZ i uczelniach (np. w 2015 – 2 na UW i 1 na SGGW), w 1989 na Rutgers Iniversity (USA) .

            Recenzje 8 prac doktorskich  (1988-2012), dorobku 6 kandydatów do habilitacji (1996-2012) oraz dorobku 8 kandydatów do tytułu/stanowiska prof. (1991-2012).

 

  1. Prace muzealne

            W latach 1960-1972 różnego rodzaju zaangażowania przy zbiorze ornitologicznym MiIZ – zdobywanie (w latach 1960-tych) i preparowanie okazów ornitologicznych, porządkowanie, ewidencja i udostępnianie zbioru, udział w przemieszczeniu zbioru ornitol. z W-wy do magazynu w Łomnie.

  1. Wyróżnienia

2019 – Nagroda „Kamień Kamionka” przyznane przez  Radę Osiedla Kamionek oraz Zarząd i      Radę Dzielnicy Praga Południe

2018 – Odznaka Zasłużony dla Warszawy

2017 – Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy przyznana przez Radę M. St. Warszawy;

2012 - dyplom uznania Pol. Tow. Zoologicznego „Za wkład w badania nad synurbijnymi populacjami ptaków” ;

2008 - dyplom honorowy Zarz. Gł. Ligi Ochrony Przyrody;

2008? - nagroda Samorządu Woj. Mazowieckiego „...za zasługi dla kultury”;

2007 - dyplom uznania „...za wybitne zasługi dla Polskiego Tow.. Zoologicznego”;

2005 - Nagroda-Medal Mazowieckiej Niezapominajki „...za zaangażowanie i dokonania w            zakresie ochrony środowiska przyrodniczego.”;

2003 - dyplom honorowy m.st W-wy za książkę „Ptaki Warszawy 1962-2000” ;

1997 - Złota Odznaka Kraski  od Sekcji Ornitol. Polskiego Tow. Zoologicznego „...za       kierowanie przez 31 lat Kołem Warszawskim...”  w.w. Sekcji;

1995 - honorowe członkostwo Polskiego Tow. Zoologicznego;

1988 - Złoty Krzyż Zasługi (w PAN);

1985 i 1983 udział w 2 zespołowych  Nagrodach Min. Administr. i Gosp. Przestrzennej.

1984  - Medal 40-lecia Polski Ludowej.

Załącznik „N” –

Spis 100 publikacji naukowych - znaczniejszych

                                                                                    2020-02-23

Oznaczenia i zestawienie rodzajów publikacji:

---.  – autor „Luniak M.”;

[O]   większe prace na oryginalnym materiale – 31 (w tym 4 “bis”)

[S]    syntezy, monografie, większe rozdz. w podręcznikach – 32 (1 „bis”)

[P]    prace przeglądowe i artykuły problemowe – 33 (1 bis)

[R]   redakcje naukowe książek i zbiorów konferencyjnych – 6

w tym:

[&]   publikacje współautorskie - 35

[z]    publikcje zagraniczne lub z udziałem zagranicznych współautorów -17.

[bis] powtórne wydania wcześniejszych publikacji – 6

[net] główna publikacja w internecie - 2

000  nie mam wydruku tej publikacji

2019

            ---. Urban ornithological atlases in Europe – an updated summary of a recent review. Ecologia Urbana 31 (1-2): 3-4. wyd. w Livorno, Włochy [P]

            ---. A. M. Bykow (1858-1937) – zapomniana postać w warszawskiej zoologii XIX wieku. Rocznik Muz. Górnośląskiego w Bytomiu. Przyroda. 25 (on line 005): 1-9  [P]

            ---., Węgrzynowicz A. 2019. Wpływ renowacji parków miejskich na ich awifaunę lęgową – przykład z Warszawy Chrońmy Przyr. Ojcz. 75: 3–15.  [P]

2018

            ---. Wildlife in urban parks. Polish Journal of Landscape Studies. nr 2-3/2018: 28-34.

wyd. Inst. Kultury Europ. UAM, Poznań; Inst Filozofii UW, Warszawa. [P]

2017

            ---. Jak sprzyjać dzikiemu życiu w parkach miejskich – przesłania przyrodnika. w: Kosmala  M. (red.) Dzika przyroda w mieście. Wyd. Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych Oddz. Toruń, Toruń, ss.135-142.      [P]

            ---. Urban ornithological atlases in Europe – a review. w: Hedblom M., Murgui E. (red.) Ecology and conservation of birds in urban environments. Springer International Publ., Cham, Switzerland, ss 209-223.  [S]

2016

            ----., Projekt „Przyroda Parku Skaryszewskiego” w latach 2014-2015. w: Romanowski J. (red.) Park Skaryszewski w Warszawie – przyroda i użytkowanie. Wyd. Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, ss. 9-15.

            ---., Romanowski J. 2016. Projekt „Przyroda Parku Skaryszewskiego” – podsumowanie naukowych wyników badań w latach 2014-2015. w: Romanowski J. (red.) Park Skaryszewski w Warszawie – przyroda i użytkowanie. Wyd. Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, ss. 243-250. [S &]

2015

            ---. 2015. Przyroda Parku Skaryszewskiego – raport z realizacji Projektu w 2014 r. www.miastoiptaki.pl/raport-ppsk   [R net]

2013

            ---.  2013. Kartograficzne atlasy awifauny miast w Europie – przegląd badań. Ornis. Polonica 54: 40-49. [P]

2011

            ---., Grzeniewski M. 2010. Nest boxes for the Common Swift Apus apus – experience from Poland.  Ecologia Urbana 22: 3-5. [O &,  praca na materiale ankietowym]

            ---. 2011. Fauna w planowaniu urbanistycznym. w:  Dornowski W. (red.) Problemy współczesnej architektury i budownictwa. IV Konf. Naukowa ArchBud  2011  (Zakopane, 13-16.09.2011). Wyd. Wyższej Szk. Ekologii i Zarządzania, Warszawa,  ss. 203-210.  [P]

            ---. 2011. Ptaki w budynkach – jak z nimi postępować. w: Dornowski W.

(red.).  Problemy współczesnej architektury i budownictwa. IV Konf. Naukowa ArchBud 2011 (Zakopane, 13-16.09.2011). Wyd. Wyższej Szk. Ekologii i Zarządzania, Warszawa, ss. 211-217.  [P]  

             &  Tigges U., Luniak M. 2011 „Wieża jerzyków” – propozycja dla architektów. w:

 Dornowski W. (red.).  Problemy współczesnej architektury i budownictwa.

IV Konf. Naukowej ArchBud 2011 (Zakopane, 13-16.09.2011). Wyd. Wyższej Szk. Ekologii i Zarządzania, Warszawa, ss. 369-373.  [P & z]        

2009

            ---. 2009. Synurbization – a new phenomenon in animal wildlife. Proc. Intern.

Conference “Passeri in crisi?” (Pisa, Italy, 20 March 2009). Ecologia Urbana 21:

12-14.  [S z, wykład inauguracyjny konf.]

            ---., Węgrzynowicz A. 2009. House and Tree Sparows in Warsaw (Poland) – changes  in population numbers and habitat distribution, breeding success. Proc. Intern.

Conf. “Passeri in crisi?” (Pisa, Italy, 20 March 2009). Ecologia Urbana 21: 42-45. [O & z]

2008

         ---. 2008. Fauna of the big city – estimating species richness and abundance in Warsaw, Poland.  w: Marzluff. J. M., Bradley G., Shulenberger E., Ryan C., Endlicher W., Simon U., Alberti M., ZumBrunnen C. (eds.). Urban ecology – an international perspective on the interaction between humans and nature.  Springer, New York, pp. 349-354. [S z]

            ---. 2008. Ochrona ptaków a modernizacja budownictwa.  w: Indykiewicz P., Jerzak L., Barczak T. (red.). Fauna miast. wyd. SAR „Pomorze”, Bydgoszcz, ss. 90-95. [P]

            --. 2008. Bogactwo gatunkowe i liczebność fauny wielkiego miasta − przykład Warszawy. w: Indykiewicz  P., Jerzak L., Barczak T. (red.). Fauna miast. SAR „Pomorze”, Bydgoszcz, ss. 17-26.  [S bis, przedruk publikacji w Kosmosie 55: 45-52 (Luniak 2006)]

2007

            ---., Lesisz M., Marciński A., Nowicki W. 2007. Ptaki Parku Skaryszewskiego w Warszawie w okresie 1957-2006. Notatki Ornitol. 48 (2): 92-105.  [O &]

2006

         ---. 2006. Bogactwo gatunkowe i liczebność fauny wielkiego miasta − przykład Warszawy. Kosmos 55 (1): 45-52. [S]

         ---. 2006. Ornitologia polska w okresie ostatnich 50 lat. w: Nowakowski J. J., Tryjanowski P., Indykiewicz P. (red.). Ornitologia polska na progu XXI stulecia − dokonania i perspektywy. Wyd. Uniw. Warmińsko-Mazurski, Olsztyn, ss. 11-37.  [P]

2005  

            &  Adams L.W., VanDruff L.W., Luniak M. 2005. Managing urban habitats and wildlife.  w:  Braun C. E. (red.). Techniques for wildlife investigations and management. 6th edition. The Wildlife Society, Bethseda, Maryland, USA,  ss. 714-739.  [S & z]

            ---. 2005. Warsaw. w:  Kelcey J. G., Reinwald G.  (red). Birds in European cities. Ginster Verlag, St. Katharinen, ss. 389-415.  [S z]

&  Witt K., Mitschke A., Luniak M. 2005. Comparison of common bird populations in Hamburg, Berlin and Warsaw.  Acta Ornithol. 40: 139-146.  [O & z]

            ---. 2005. Ochrona kawki Corvus monedula wobec modernizacji budownictwa.  w:  Jerzak L.,  Kavanagh S., Tryjanowski P. (red.). Ptaki krukowate Polski.  Bogucki Wyd. Naukowe, Poznań, ss. 299-312.  [P]

2004

  • ---. 2004. Synurbization – adaptation of animal wildlife to urban development. w: Shaw W.W., Harris L.K., VanDruff L. (red.). Urban wildlife conservation, Proc. 4th International Symp., Univ. of Arizona, Tucson, pp. 50-55. [S z]
  • ---. 2004 . Seventy years of Acta Ornithol. (1933-2003). Acta Ornithol. 39: 1-8. [P]
  • ---. 2004. Siedemdziesiąt lat Acta Ornithol. (1933-2003). Notatki Ornitol. 45: 206-213. [P]

2001

            ---., Kozłowski P., Nowicki W.,  Plit J. 2001. Ptaki Warszawy 1962-2000. Wyd. IGiPZ, Warszawa, seria Atlas Warszawy z. 8, 179 pp.  [S &,  ornitologiczny atlas W-wy]

            ---., Rejt Ł. 2001. Reintrodukcja sokoła wędrownego Falco peregrinus w Warszawie (1996-2001). Notatki Ornitol.  42: 282-286. [P &]

            ---, Nowicki W. 2001 Awifauna Warszawy 1962-2000 - podsumowanie inwentaryzacji. w: Indykiewicz P., Barczak T., Kaczorowski G. (red.). Różnorodność i ekologia populacji zwierzęcych w środowiskach zurbanizowanych . Wyd. NICE, Bydgoszcz, ss. 179-183. [S &]

2000

            ---.,  Borzęcka I., Chudzicka E., Goszczyński J., Mazgajska J., Mazgajski T., Nowicki W., Pilipiuk I., Romanowski J., Skibińska E., Wiśniewolski W. 2000. Fauna. w: Lickiewicz J., Pawlak J., Pietrusiewicz W. (red.). Wisła w Warszawie. Wyd. Elipsa (ISBN83-907333-7-4), Warszawa. pp. 108-123. [S &]

1999

            ---., Kozłowski P., Nowicki W. 1999. Fauna. w: Głowacka I. (red.). Monografia przyrodnicza Gminy Warszawa Centrum. wyd. Agencja Wyd.-Reklamowa Dino, Warszawa, ss. 45-49 i 96.  [S &]     

1998

            ---. M. 1998. Synurbizacja - dostosowanie się zwierząt do urbanizacji. w:  Barczak T., Indykiewicz P. (red.). Fauna miast. Wyd. ATR, Bydgoszcz. pp. 13-19. [S]

            ---, Rejt Ł. 1998. Restytucja sokoła wędrownego Falco peregrinus w Warszawie.  Orlik 33: 14-16.  [P &]

            ---. 1998. Zur Verstädterung von Vögeln und Säugetieren. (4 Internationale Symp. Naturschutz und Verhalten, Finowfurt, 1996). Artenschutzreport 8/1998, ss. 2-5. [P z]

1997

            ---., Kozłowski P., Nowicki W. 1997. Magpie Pica pica in Warsaw – abundance, distribution and changes in its population. Acta Ornithol. 32: 77-86. [O &]

1996

            ---. 1996. Synurbization of animals as a factor increasing diversity of urban fauna. w: di Castri F., Younes T. (eds). Biodiversity – science and development.  International Forum of  UNESCO/IUBS, Paris, 1994).  CA International, Paris. pp. 566-575. [P z]

            ---. 1996. Inventory of the avifauna of Warsaw – species composition, abundance, and habitat distribution. Acta Ornithol. 31: 67-80. [O]

1996

            &  Caccamise D. F., Luniak M. (red.) 1996. Birds in urban and suburban areas – selected contributions from the XXI Intern. Ornithol. Congress (Wienna, 1994). Acta Ornithol. 31 (1): 1-88.  [R & z]

1995 

            ---. 1995. Peregrine Falcon Falco peregrinus in cities - the background for its planned reintroduction in Warsaw. Acta Ornithol. 30: 53-62. [P]

            ---., Marks J. B. (red.) 1995.  European Peregrine Falcon Falco p. peregrinus – its status and future. (Proc. of the Symposium, Ciechocinek-Włocławek, 6-10.11.1994). Acta Ornithol. 30 (1): 1-105.  [R z &]

 1994 

            ---., Pisarski B. 1994.  State of research into the fauna of Warsaw (up to 1990). w: Barker G.M., Luniak M., Trojan P., Zimny H. Proc. of the II European Meeting of the International Network for Urban Ecology (Warsaw, 1992). Memorabilia Zool. 49: 155-165. [S z]

            &   Gliwicz J., Goszczyński J., Luniak M. 1994. Characteristic features of animal popultions under synurbization ‑ the case of the Blackbird and Striped Field Mouse. w: Barker G.M., Luniak M., Trojan P., Zimny H. Proceedings of the II European Meeting of the International Network for Urban Ecology (Warsaw, 1992). Memorabilia Zool. 49: 237-244. [S &]

            ---. 1994. Development of bird communities in new housing estates in Warsaw. w: Barker G.M., Luniak M., Trojan P., Zimny H. Proc. of the II European Meeting of the International Network for Urban Ecology (Warsaw, 1992). Memorabilia Zool. 49: 257-267.  [O]

1994

            &   Barker G.M., Luniak M., Trojan P., Zimny H. 1994. Proceedings of the II European Meeting of the International Network for Urban Ecology (Warsaw, 1992). Memorabilia Zool. 49, 287 ss.  [R & z]

1992

            ---. 1992. The use of nest boxes for management of breeding avifauna in urban parks - studies in Warsaw and Poznañ (Poland). Acta Ornithol. 27: 3-19. [S]

            ---, Haman A., Kozłowski P., Mizera T. 1992. Wyniki lęgów ptaków gnieżdżących się w skrzynkach w parkach miejskich Warszawy i Poznania. Acta Ornithol. 27: 49-63. [O &]

            ---. 1992. Instytut Zoologii PAN – tradycja, współczesność i perspektywy.  Nauka Polska 3/1992 : 119-125.  [P]

1991

            ---. 1991. Awifauna Lasu Bielańskiego w Warszawie 15 lat po ustanowieniu rezerwatu. Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody 10: 167‑181. [O]

  • 1990

            ---. 1990. Investigation of urban ecology by the Institute of Zoology, Polish Academy of Scientes in Warsaw (1974-1990). w: Luniak M. (red.). Urban ecology studies in Central and Eastern Europe. Proc. Intern. Symposium (Warszawa-Jabłonna 24-25.09.1986). Ossolineum, Wrocław, ss. 19-25. [P]

            ---. 1990. Avifauna of cities in Central and Eastern Europe – results of the international inquiry. w: Luniak M. (red.). Urban ecology studies in Central and Eastern Europe. Proc. Intern. Symposium, Warszawa-Jabłonna 24-25.09.1986). Ossolineum, Wrocław, ss. 131-149. [O]

            ---., Mulsow R., Walasz K. 1990. Urbanization of the European Blackbird – expansion and adaptations of urban population. w: Luniak M. (red.). Urban ecology studies in Central and Eastern Europe. Proc. Intern. Symposium, Warszawa-Jabłonna 24-25.09.1986). Ossolineum, Wrocław, ss. 186-200. [S &]

            ---., Pisarski B. 1990. Stan badań nad fauną Warszawy do 1990. w: Zimny H. (red.). Problemy ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego na obszarach zurbanizowanych. Cz. I .  Wyd. SGGW-AR, Warszawa. T. 22: 18-27.  [P &]  

            ---., Kozłowski P. 1990. Informacje i wskazania ornitologiczne dla planu przestrzennego zagospodarowania Dolnego Mokotowa w Warszawie. w: Zimny H. (red.). Problemy ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego na obszarach zurbanizowanych. Cz. I I. Wyd. SGGW-AR, Warszawa. T. 22: 147-155.  [O &]     

            ---. 1990. Zasiedlanie przez ptaki nowych osiedli mieszkaniowych w Warszawie. w: Zimny H. (red.). Problemy ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego na obszarach zurbanizowanych. Cz. I I. Wyd. SGGW-AR, Warszawa. T. 22: 156-169. [O]

            ---. 1990. Miejskie parki ekologiczne na przykładzie Wielkiej Brytanii. w: Zimny H. (red.). Problemy ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego na obszarach zurbanizowanych. Cz. I I. Wyd. SGGW-AR, Warszawa. T. 22:  170-174. [P]

            ---., Kropczyńska- Linkiewicz D. 1990. Stan i uwarunkowania zoocenoz w układzie ekologicznym miasta. w: Zimny H.(red.).  Funkcjonowanie  układów ekologicznych w warunkach zurbanizowanych. Wyd. SGGW-AR, Warszawa 1990. T. 58: 199-209. [& S] ---. 1990. Awifauna  miasta – jej skład, zróżnicowanie oraz udział w procesach ekologicznych (na przykładzie Warszawy). w: Zimny H. (red.). Funkcjonowanie  układów ekologicznych w warunkach zurbanizowanych. Wyd. SGGW-AR, Warszawa 1990. T. 58: 209-229. [S]

            ---., Nowicki W. 1990. Występowanie ssaków w Warszawie. w: Zimny H. (red.). Funkcjonowanie  układów ekologicznych w warunkach zurbanizowanych. Wyd. SGGW-AR, Warszawa 1990. T. 58: 230-245. [S &]

            ---. 1990. Ptaki – składnik przyrody osiedli mieszkaniowych w Warszawie. w: Skibniewska H. (red.).  Ekologiczne podstawy kształtowania miejskich zespołów mieszkaniowych. Wyd. SGGW-AR, Warszawa 1990. T. 63: 88-94. [P]

            ---., Jędraszko-Dąbrowska D., Kozłowski P., Nowicki W. 1990. Stan awifauny rezerwatów przyrody w Warszawie oraz wskazania dla jej kształtowania. w: Zimny H. (red.). Wykorzystanie układów ekologicznych w systemie zieleni miejskiej. Wyd. SGGW-AR, Warszawa 1990. T .64: 127-149. [S &]

            ---., Nowicki W. 1990. Ssaki. w: Biernacki Z., Komorowski J., Wróblewski A. (red.). Środowisko przyrodnicze Warszawy. Wyd. PWN, Warszawa, ss.  277-288. [A]

            ---. 1990. Badania przyrodnicze w Lesie Bielańskim. w: Biernacki Z., Komorowski J., Wróblewski A. (red.). Środowisko przyrodnicze Warszawy. Wyd. PWN, Warszawa, ss. 600-610.  [P]

            ---., Kozłowski P., Nowicki W. 1990. Work on the bird atlas for Warsaw. w:

Štastny K., Bejček V. (red.). Bird census  and atlas studies (Proc. XI Int. Conf. on Bird Census and Atlas Work. Prague, 28.8.-1.9.1989), Praha, ss. 181-185.  [P]

              ---. (red.). 1990. Urban ecology studies in Central and Eastern Europe in Central and Eastern Europe. Proc. of the International Symposium, Warszawa-Jabłonna 24-25 Sept. 1986. Ossolineum, PAN, Wrocław, 235 ss. [R]

N         1988

            ---., Mulsow R. 1988. Ecological parameters in urbanization of the European Blackbird. w: Quellet H. (red.) Acta XIX Congressus Intenrationalis Ornithol. Univ Ottawa Press, Ottawa, ss. 1787-1793. [S z &]

1987

            ---., Gałażewska E.  1987. Ptaki terenów zabudowy miejskiej w Polsce – przegląd badań. Notatki Ornitol. 28: 1-13.  [P]

1986

            ---., Jabłoński P., Marczak P. 1986. Ptaki parku Łazienki Królewskie w latach 1954-84. Acta Ornithol. 22: 23-50. [O &]

1984

            ---. 1984. Najważniejsze wnioski z badań nad awifauną terenów zielonych  w Warszawie. w: Szczepanowska H. B. (red.). Wpływ zieleni na kształtowanie środowiska miejskiego. PWN, Warszawa, ss. 229-234. [S]

1983

            ---. 1983. The awifauna of urban green  areas in Poland and possibilities of managing it. Acta Ornithol. 19: 3-61. [S]

1982  

            &    Burakowski B, Luniak M. 1982. Świat zwierząt. w: Baum T., Trojan P. (red.). Las Bielański w Warszawie. Rezerwat przyrody. PWN, Warszawa, ss. 179-261. [S &]

            ---. 1982. Ptaki rezerwatu Las Bielański w Warszawie. Ochrona Przyrody 44: 219-243. [O]

            ---. 1982. Aims and possibilities of managing the awifauna of urban green areas in Poland. w: Luniak M., Pisarski B. (red.). Animals in urban environment. Ossolineum, Wrocław, pp. 43-51.   [A] 

            ---., Pisarski B. (red.) 1982. Animals in urban environment. Proc. of the  Symposium (Warszawa – Jabłonna, 22-24.10.1979) Wyd. Ossolineum, Wrocław, 175 pp. [R &]

1981

            ---. 1981. Ptaki ( Aves). w: Garbarczyk  H., Pisarska R. (red.). Zoocenotyczne podstawy kształtowania środowiska przyrodniczego osiedla mieszkaniowego  Białołęka Dworska w Warszawie. Cz. I . Skład gatunkowy i struktura fauny terenu projektowanego osiedla mieszkaniowego. Fragmenta Faun. 26 (31): 509-521. [O]

            ---. 1981. The birds of the park habitats in Warsaw. Acta Ornithol. 18: 335-371. [O]

1980  

            ---. 1980. Birds of allotment gardens in Warsaw. Acta Ornithol. 17 (20): 297-320. [O]

            ---. 1980. Present state and general results of censuses in urban green areas in Poland. w: Ölke H. (red.). Bird census work and nature conservation. Proc. VI Intern. Conf.  Bird Census Work, VI eeting Eur. Ornithol. Atlas Committee (24-28.09.1979). Univ. Göttingen, Göttingen, ss. 171-175. [P z]

1978

            ---., Gromadzka J. 1978. Pokarm piskląt szpaka, Sturnus vulgaris  L. w Warszawie. Acta Ornithol. 16 (8): 275-285. [O &]

            ---.,  Kłosowski T., Kożniewski P., Luniak M., Szokalski M. 1978. Inwentaryzacja ornitologiczna doliny Narwi w gminie Skrzeszew ( woj. warszawskie). Notatki Ornitol. 19: 39-46.           [O &]

1977

            ---. 1977. Konsumpcja i trawienie pokarmów u gawrona,   Corvus frugilegus L., w warunkach woliery. Acta Ornithol. 16 (6): 213-240.          [O]

            ---. 1977. Liczebność i produktywność lęgów szpaka Sturnus vulgaris L., w Warszawie. Acta Ornithol. 16 (7): 242-274.          [O]

            ---. 1977. Stan badań nad ptakami miast w Polsce. Wiadomości Ekol. 23: 399-406. [P]

            ---. 1977. The birds of park biotopes in small towns of Central-Eastern Poland. Acta Ornithol. (translated from Polish). Publ. for the Smithsonian Inst. and National Science Foundation, Washington D.C., by the National Center for Scientific, Technical and Economic Information, Warsaw, Poland, ss. 56-94.   [bis O, ang. edycja pracy z Acta Ornithol.14: 99-143 (1974)]

1976

            ---.,  Kawęczyński K., Kożniewski P., Luniak M. 1976. Lęg łabędzia krzykliwego, Cygnus cygnus L., na Bagnie Ławki. Przegląd Zool. 20: 109-115.          [O &]

1974

            ---. 1974. Ptaki biotopów parkowych w małych miastach środkowo-wschodniej Polski. Acta Ornithol. 14 (5): 99-143.  [O]

            ---. 1974. Birds of the middle reaches of the Vistula. 15-98. Acta Ornithol. (translated from Polish). Publ. for the Smithsonian Inst. and National Science Foundation, Washington D.C., by the National Center for Scientific, Technical and Economic Information, Warsaw, Poland, ss. 15-98.     [S bis, ang. edycja pracy z Acta Ornithol. 13: 17-114 (1971)]

            ---. 1974. Distribution of Rook, Corvus frugilegus L., colonies in the Siedlce district (Warsaw woivodship. Acta Ornithol. (translated from Polish). Publ. for the Smithsonian Inst. and National Science Foundation, Washington D.C., by the National Center for Scientific, Technical and Economic Information, Warsaw, Poland, ss. 253-270.

[O bis,  ang. edycja pracy z Acta Ornithol. 13: 425-450 (1972)]

1973

            ---. 1973. Expansion of the Blackbird, Turudus merula L. in Warsaw. Acta Ornithol. (translated from Polish). Publ. for the Smithsonian Inst. and National Science Foundation, Washington D.C., by the National Center for Scientific, Technical and Economic Information, Warsaw, Poland, ss. 129-157.   [O bis, ang. edycja pracy z Acta Ornithol.12: 177-208 (1970)]

1972

            ---. 1972. Zmiany w awifaunie Warszawy w latach 1945-1969. Ochr. Przyrody 37: 295-312. [P]

            ---., 1972. Rozmieszczenie kolonii gawrona, Corvus frugilegus L., w powiecie Siedlce (województwo warszawskie). Acta Ornithol. 13 (11): 425-449.  [O]

            ---. 1972 The occurrence of thw Nightingale, Luscinia megarhynchos Brehm and the Thrush Nightingale Luscinia luscinia (L.) in Warsaw. Acta Ornithol. (translated from Polish). Publ. for the Smithsonian Inst. and National Science Foundation, Washington D.C., by the National Center for Scientific, Technical and Economic Information, Warsaw, Poland, ss. 109-122.     [bis O,  ang. edycja pracy z Acta Ornithol. 11 (12): 445-460.]

1971

---. 1971. Ptaki środkowego biegu Wisły. Acta Ornithol. 13 (2): 17-113.  [S]

---. 1971. Aktualne zagadnienia ochrony lotnictwa przed ptakami. Przegląd Zool. 15:179-183. [P]

1970

            ---. 1970. Ekspansja kosa, Turudus merula L. w Warszawie. Acta Ornithol. 12 (5): 177-208. [O]

1969

            ---. 1969. Występowanie słowika rdzawego, Luscinia megarhynchos Brehm i słowika szarego, Luscinia luscinia (L.) w Warszawie. Acta Ornithol. 11 (12): 445-460.  [O]

1968

            ---. 1968. Niektóre problemy związane z metodyką badań liczebności ptaków w środowisku rzecznym. Ekologia Polska ser. B, 14: 161-170.  [P]

1967

            ---. 1967. Zastosowanie badań ornitologicznych przy programowaniu i użytkowaniu miejskich terenów zielonych, na przykładzie Lasu Bielańskiego w Warszawie. w: Plapis W. (red.). Materiały do zagadnień użytkowania urbanistycznego naturalnych środowisk przyrodniczych. Inst. Podstawowych Problemów Planowania Przestrzennego Politechniki Warsz., Warszawa, ss. 118-136.  [O]

            ---. 1967. Charadriiformes (rodziny: Stercoraridae, Laridae, Alcidae). w: Ferens B. Klucze do oznaczania kręgowców Polski. Cz. IVA, Ptaki, Aves Non-Passeriformes. PWN, Warszawa, ss. 297-336.  [S]

1964

            ---. M., Kalbarczyk W., Pawłowski W 1964. Ptaki Warszawy. Acta Ornithol. 8 (6): 175-285.  [S &]

            ---. 1964. Niektóre problemy związane z kształtowaniem się awifauny miast. Przegląd Zool. 8: 162-165. [P]

1963

            ---. 1963. Badania nad dynamiką liczebności i kierunkami lotów niektórych gatunków Laridae na Wiśle pod Warszawą. Acta Ornithol. 7: 89-113. [O]